Za protekle četiri godine naša publika je imala čast da čak dva puta vidi izložbu najčuvenijeg francuskog fotografa Anrija Kartije-Bresona, pionira foto-žurnalizma. Godine 2004, posredstvom fondacije koju su osnovali fotograf, njegova supruga i kćer, u Umetničkom paviljonu „Cvijeta Zuzorić” i, sada u znatno manjem obimu, u Francuskom kulturnom centru povodom „Meseca fotografije”.
„Fotografija je trenutni čulni i intelektualni čin, izraz sveta vizuelnim putem, ali u isto vreme i neprestano preispitivanje - činjenica u deliću sekunde” - rekao je Breson, fotograf koji sam nije voleo da se slika, kao ni da o sebi previše govori, smatrajući da sve što ima da kaže može da se vidi na njegovim snimcima.
U čarobnoj igri svetla i senke na crno-belim fotografijama izloženim u Francuskom centru nižu se prizori Sijene, Sifnosa, Ahmedabada, izbegličkog kampa u Pendžabu, evnuha sa dvora poslednje kineske dinastije, zatim portreti Žan-Pol Sartra i Anrija Matisa, a na plakatu čuvena fotografija „Iza stanice Sen Lazar” snimljena 1932. godine u Parizu.
Anri Kartije-Breson (1908-2004) rođen je u Šanteluu, u okrugu Sena-Marn. Od mladosti je bio opčinjen slikarstvom, pogotovo nadrealizmom. Posle završene srednje škole studira slikarstvo kod Andrea Lota tokom 1927. i 1928. godine. Ta strast ga vodi do Kembridža, gde nastavlja studije slikarstva i književnosti.
Godine 1931. počinje da fotografiše i kreće u istraživanje sveta. Fasciniraju ga Indija, Kina, Sovjetski Savez, Afrika… Sledeće godine ima prvu izložbu fotografija u Njujorku, odakle odlazi za Meksiko gde ostaje godinu dana. Od 1936. do 1939. radi na filmu kao drugi asistent reditelja Žana Renoara.
Zatočen 1940, iz zatvora beži februara 1943. godine. Vraća se fotografiji i pravi veliki broj portreta umetnika. Kasnije će napraviti i dokument o povratku zatvorenika i deportovanih, kao i o oslobođenju Pariza, avgusta 1944. Godine 1946. vraća se u Ameriku.
Uz pomoć svoje čuvene Lajke, Anri Kartije-Breson, poput nadrealista s kojima se druži, koristi mehanizam automatskog pisanja primenjenog na svet slike: „Fotografisati, kaže on, znači istovremeno nišaniti i glavom i okom i srcem.”
Njegovo delo svoj najveći kvalitet izvlači iz vidljive banalnosti u kojoj otkriva aspekte i dimenzije univerzalnog, o čemu, Iv Bonfua, jedan od najboljih poznavalaca Bresonovog opusa, piše: „Kada posmatram neko delo Anrija Kartije-Bresona, najpre sam zapanjen da su situacije tako snažne, višeslojne i višeznačne uopšte mogle da se zgode. Čini mi se da upravo ono seže dalje od onoga što je realnost.”
O svom radu pak Breson je, između ostalog, notirao da je fotografisanje vid ponašanja, način života, a kritikovanje sveta oko nas pokušaj da se stavimo u kožu drugog i nastojimo da ga razumemo.
Godine 1947. osniva agenciju Magnum Photos sa Robertom Kapom, Džordžom Rodžerom, Dejvidom Sejmurom i Vilijamom Vandivertom. Naredne tri godine provodi na Istoku. Vrativši se u Evropu 1952. objavljuje svoju prvu knjigu „Odlučujući trenutak” (Images à la sauvette).
Od 1968. Kartije-Breson polako smanjuje nivo aktivnosti u domenu fotografije da bi se posvetio crtežu i slikarstvu, a 2003. sa ženom i ćerkom osniva u Parizu svoju fondaciju. Ovenčan nebrojenim nagradama i počasnim zvanjima, Kartije-Breson umire 3. avgusta 2004. u Provansi, nekoliko nedelja pre devedeset šestog rođendana i nekoliko meseci posle beogradske retrospektive, kojoj nije mogao da prisustvuje.
Izložba „Maštanje po modelu”, koja se može videti do 13. decembra, sastoji se od 54 fotografije, odnosno poslednjih tiraža koje je realizovao pred smrt 2004, a otvorio ju je Žilijen Šapsal, fotograf zadužen za izložbe u agenciji Magnum Photo.
Autor: Milena Marjanović
Izvor: Blic
